Θέματα αγωγής της νεότητας

Με τον λόγο του «Πρὸς τοὺς νέους, ὅπως ἂν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων» ο Βασίλειος, επιθυμούσε να φέρει σε επαφή και να συμφιλιώσει τους χριστιανούς νέους της εποχής του με τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, ενέργεια, όμως που -όπως σημειώνει και ο ίδιος- πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή και διακριτικότητα. Υποδεικνύει, λοιπόν, ότι ο αναγνώστης από τους αρχαίους θα πρέπει να επιλέγει ό,τι μόνο είναι χρήσιμο και αληθινό και να αποφεύγει τα υπόλοιπα, σύμφωνα, πάντοτε με το παράδειγμα των μελισσών που δεν επισκέπτονται όλα ανεξαιρέτως τα άνθη, αλλά μόνο τα χρήσιμα από αυτά. Υποδεικνύει, ακόμη, ότι ο χριστιανός αναγνώστης τους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς έχει καθήκον να τους ερμηνεύει πάντοτε υπό το φως της ηθικής του Ευαγγελίου διδιδασκαλίας και να τους χρησιμοποιεί με σκοπό την καλύτερη και ουσιαστικότερη κατανόηση των θείων αληθειών και την κατάκτηση της αρετής, που μόνη με βεβαιότητα οδηγεί στη μακαριότητα της άλλης ζωής, στην αιώνια του Θεού Βασιλεία.

Όλη λοιπόν η αγωνία και το ενδιαφέρον του Μεγάλου Βασιλείου στον λόγο του αυτόν επικεντρώνονται στην ανάγκη δια της παιδείας (χριστιανικής και αρχαίας ελληνικής) οι νέοι να αποκτήσουν «ἐφόδιον ἀρετῆς», που θα τους είναι χρήσιμο μέχρι και τα βαθιά γεράματα και που θα τους συνοδεύει όχι μόνο στην  παρούσα αλλά και στην άλλη, τη μέλλουσα ζωή, την αγέραστη αιωνιότητα που όλους μάς περιμένει.

Σημαντικότατο κεφάλαιο τού υπό εξέτασιν Λόγου αποτελούν και τα καλά παραδείγματα ανδρών επιφανών από την αρχαιότητα, με τα οποία ο θείος Ιεράρχης και Παιδαγωγός αποσκοπεί να βοηθήσει τους νέους στην υπερνίκηση παθών, όπως ο θυμός, η πορνεία, ο όρκος, η υλιστική προσκόλληση στον πλούτο κ.α. Παίρνοντας αφορμές και ερεθίσματα από τα παραδείγματα αυτά του λόγου του Μεγάλου Βασιλείου, προβαίνουμε, στην πορεία της παρούσης μελέτης μας, σε μια κατά το δυνατόν λεπτομερή ανάλυση τους από θεολογικής, ανθρωπολογικής, ψυχολογικής και παιδαγωγικής άποψης και προτείνουμε τρόπους εφαρμογής τους στη ζωή του νέου. Κατά την ανάλυση των παραδειγμάτων αυτών του λόγου «Πρὸς τοὺς νέους...» δεχόμαστε πλούσια τη βοήθεια της Αγίας Γραφής, καθώς και του λόγου και άλλων Πατέρων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων αλλά και νεοτέρων παιδαγωγών. Σε κάθε περίπτωση, όμως, κεντρικός πυρήνας είναι ο λόγος «Πρὸς τοὺς νέους...»του ουρανοβάμονος Μεγάλου Βασιλείου. Εξάλλου, και ο τίτλος του βιβλίου «Θέματα αγωγής της Νεότητας...» στην ευρεία ανάλυση των παραδειγμάτων αυτών του Λόγου βρίσκει, κυρίως, τη δικαίωσή του.